Keuzestress, keuzehulpen en gedeelde besluitvorming (shared decision making)

Hopelijk maak je onbewust duizenden keuzes op een dag. Als je het bewust zou doen zou je stapelgek worden. Anders Breivik heeft ook een basisbesluit genomen zodat hij niet telkens hoefde te kiezen. Onvoorstelbaar wreed, dat wel en ook stapelgek. Het principe is echter volgens mij wel hetzelfde. Wilders maakt keuzes door de handdoek in de ring te gooien, Rutte door op de achtergrond te blijven bij het nieuwe akkoord, Sap door mee te gaan, en Samson door er buiten te blijven.

Kun je van al die keuzes de consequenties overzien? Wat is leidend in het maken van je keuze?

Dinsdag 24 april was ik bij het symposium van het Landelijk Actiecomite Zelfmanagement, over Zelfmanagement (dus). Een platform waar het bij uitstek ook ging over de keuzevrijheid van een patient. Keuzevrijheid die nodig is voor zelfregie. Kan een patient wel goed kiezen? Wat heeft iemand nodig om een keuze te maken? Kan een patient de verantwoordelijkheid van de consequenties van een keuze wel aan? En als dat niet zo is wat heeft hij of zij dan nodig om wel zelf te kunnen kiezen? Helpen keuze hulpen?

Wat ik al een enorme hulp vind is het besef dat er altijd maar tussen 2 dingen gekozen hoeft te worden. Ga ik nu wel of niet dit blog schrijven. Doe ik dat nu wel of net om half 7 ‘smorgens? Er ontstaat stress door zwaarte te moeten toekennen aan de afwegingen die je maakt. Je gaat heel hard denken, en hoe harder ik denk, hoe minder er wat uit komt. Terwijl het gewicht van je afwegingen, het woord zegt het al,  door te wegen zichtbaar wordt. Klinkt abstract, he… Maar stel het je eens voor in je ene hand (de instrumenten van je hart zie eerder blog) het ene, en in je andere hand het andere. Het schakelpunt is je hart. Stel je de vraag voor en sluit je ogen. Denk niet na. Na een tijdje weegt iets het zwaarst.

(Veel grote leiders doen het ook op die manier).

Bij het symposium was prof. dr. Danielle Timmermans van de VU (sociale geneeskunde, risico communicatie en patient besliskunde) een van de sprekers bij de workshop over Shared decisionmaking, of zoals ze de Nederlandse term willen introduceren: Gedeelde besluitvorming. Zij vertelde o.a. iets over de psychologie van risico perceptie. Hoe komt informatie binnen bij je en wat doet het met je? Wat gebeurt er bij jou als je hoort dat je kans hebt om één miljoen te winnen? Ik krijg meteen beelden binnen, huis, zee, auto, wel werken, maar met zwembad in de achtertuin. Het ligt er ook wel aan hoe me dit nieuws gebracht wordt. Meestal met een folder waar die beelden op staan, wetend dat dat aansluit bij wat veel mensen doen: visualiseren. De stap erna is het opsommen en dan zit je dus in het denken.

We blijken op verschillende manieren om te gaan met kansen. Dat kan rationeel-analytisch en intuïtief-affectief. Mooi dat ze dat zo zei, voor mij heel herkenbaar en invoelbaar. Dat beeld echter, dat ik bijvoorbeeld bij een kans heb, is vrij dominant. Je moet rationeel analytisch van goede huize komen om daar tegen in te gaan. Kost veel denkwerk. En dan “voelt” het soms toch niet goed als de uitkomst niet matcht met het beeld.

Wat is er nu voor nodig om een beeld te schetsen waar iemand een kans mee kan inschatten. Wat als je voor controle komt na je operatie om kanker te verwijderen, je hebt misschien chemo gehad, radiotherapie en nu is er een protocol om te kijken of het goed gaat met je. Dat protocol is ook op kansen gebaseerd. Kansen gemeten in onderzoeken. Hoe vaak moet je controleren en wat moet je controleren om bij zoveel procent van de mensen iets te vinden? Dat is de rationeel analytische kant van de zaak. Maar wat wil jij weten? Wat weeg jij tegen elkaar af? Beelden van haarverlies bij een nieuwe chemokuur, nooit kinderen kunnen krijgen, het ondergaan van vervelend onderzoek, periodes van onzekerheid? Wel nog een geboorte meemaken, een verjaardag van een geliefde? Waar verlang je naar en waar ben je bang voor? Wat weegt het zwaarst?

Gelukkig heeft prof. Timmermans ook iets gezegd over hoe kansen gecommuniceerd kunnen worden. Het is heel belangrijk om te beseffen dat er verschillen zijn in preferente methodes bij patienten, en dat ook te checken. Over het algemeen (jawel) geldt dat het helpt als je exact bent, hou het simpel, geef informatie in het zelfde format, ondersteun visueel en maak het concreet. Met concreet wordt bedoeld: verwijs naar echte mensen of gebeurtenissen. Je ziet het terug in de informatie over het vóórkomen van borstkanker: 1 op de 9 vrouwen krijgt het.

Als je nu als patient weet welke informatie jij nodig hebt, hoe jij beslissingen neemt, kun je in de spreekkamer of op andere plekken informatie zoeken die je helpen met die beslissing. Je kunt met kleine beslissingen oefenen, neem ik de auto of de fiets, wil ik koffie of thee, bel ik wel of niet en zo leren hoe het voor jou werkt. Als zich dan grote dingen voordoen kun je op dat principe van jezelf terugvallen. Je weet dan immers hoe het voor jou werkt!

En meteen relativerend: niemand is perfect, het is ontzettend lastig, het vraagt ook kijken naar jezelf en (vaak) constateren dat het weer niet gelukt is. Wat is het dan fijn om te denken: aaaaargghhhh: jammer, maar dat hoort ook bij mij! Hier zit ik dus, inmiddels kwart voor acht. Het regent en ik ga straks op de fiets naar de sportschool, ik heb besloten het mezelf niet te moeilijk te maken vandaag.

Over Irèn Alders

Ik ben docent, trainer en coach op gebied van bewustwording en communicatie met patiënten. Ik doe (promotie) onderzoek naar de effecten van een persoonlijke patientcoach op patiëntenparticipatie in de spreekkamer bij een medisch specialist. Aan deze aanpak ligt ACT (Acceptance and Commitment Therapy) en de Pulsar methodiek veranderkunde ten grondslag. Ik ben lid van EACH (European Association of Communication in Healthcare) en de Nederlandse ver. Voor Medisch onderwijs. Verder houd ik mijn kennis en vaardigheden op peil door deelname aan het Patient-Provider Interaction netwerk van het Nivel, CBO platform Gedeelde besluitvorming en Patient Empowerment netwerk van IQ Healthcare (Radboudumc). (CRKBO geregistreerd). Verder houd ik van wandelen met onze hond en schilderen met olieverf, 't liefst dieren :-).
Dit bericht werd geplaatst in wat me beweegt en getagged met , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Keuzestress, keuzehulpen en gedeelde besluitvorming (shared decision making)

  1. noksnauta zegt:

    Wat een relevant en interessant thema is dat, Irèn, keuzes maken.
    Juist in de zorg, waar het soms om leven en dood gaat en vaker nog om kwaliteit van leven. Het gaat om kansen en inschattingen. En om zaken die vaak niet te overzien zijn.
    Als we naar patiënten kijken: hoe vrij zijn zij om keuzes te maken?
    Allereerst de keuze voor een zorgverlener. Hoeveel mensen gaan naar een andere huisarts als ze ontevreden zijn en mag dat wel in de gemeente waar zij wonen? Of houden de huisartsen de deur dan dicht? De keuze voor een specialist: meestal kies je iemand in de buurt vanwege de reistijd. Tegenwoordig kun je je, bijvoorbeeld via Zorgkaart Nederland, al oriënteren. Maar hoeveel mensen doen dat? En hoeveel mensen dragen bij aan de ervaringen op Zorgkaart Nederland om anderen bij hun keuze te helpen? Als je niet tevreden bent, ga je dan weg bij een arts? En vertel je dat dan ook met reden?
    Ik merk aan de artsn waar ik als patiënt kom, dat zij zelden of nooit feed-back van patiënten krijgen. Ze vragen er nooit om. In elk goed bedrijf worden klantervaringen toch gebruikt om hun kwaliteit te verbeteren?
    Dan de keuze voor een behandeling of juist geen behandeling. Hoeveel informatie krijg je? Hoeveel heb je nodig? Ik heb daar zelf slechte ervaringen in: de arts geeft zelden heldere uitleg, voor- en nadelen en de ruimte om je in jouw situatie te beraden. Iedere patiënt is verschillend en iedere patiënt heeft een andere manier van keuzes maken. Heldere informatie is echter voor iedereen van belang.
    Een keuze is niet altijd tussen twee, maar soms tussen meerdere alternatieven. Elk alternatief heeft voors en tegens die niet zomaar tegen elkaar weg te strepen zijn, dan spreken we van een dilemma.
    Veel mensen zeggen dat je dan je hart of je gevoel moet volgen. Dat lijkt mij ook gevaarlijk, immers: in je gevoel zitten ook je angsten en aannames. Mijn suggestie is om het gevoel dat je bij een bepaalde beslissing hebt, niet te volgen, maar nader te ‘onderzoeken’. Wat roept deze beslissing allemaal bij je op? Zijn dat zaken die gebaseerd zijn op feiten, op angsten, op goede of slechte ervaringen? Of ben je bang dat de dokter geen moeite meer voor je zal doen als je de aangeboden behandeling weigert? Wanneer je de ruimte krijgt dat verder te verkennen, zal de kwaliteit van je beslissing en je acceptatie daarvan toenemen. Misschien kunnen patiëntencoaches daarbij ook uitstekend ondersteunen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s